Viêm tụy và bệnh nhân đái tháo đường: Nguy cơ và cách phòng ngừa

Viêm tụy có thể làm suy giảm sản xuất insulin, làm tăng đường huyết và làm trầm trọng hơn các biến chứng của bệnh đái tháo đường. Vì mạch máu nhỏ nuôi tụy bị tổn thương, tụy thiếu oxy, enzyme tiêu hoá hoạt hoá sớm và gây viêm lan rộng.

1. Mối liên hệ hai chiều giữa đái tháo đường và viêm tụy

Viêm tụy là tình trạng tuyến tụy bị viêm cấp hoặc mạn tính, khiến các enzyme tiêu hoá “tự tiêu hoá” mô tụy, gây đau và biến chứng nghiêm trọng. Người mắc viêm tụy mạn tính có nguy cơ cao phát triển đái tháo đường do giảm sản xuất insulin. Ngược lại, bệnh nhân đái tháo đường, đặc biệt type 2, dễ bị viêm tụy hơn khi đi kèm rối loạn lipid, béo phì hoặc dùng một số thuốc hạ đường huyết.

2. Những dấu hiệu cảnh báo viêm tụy ở bệnh nhân đái tháo đường

• Đau bụng dữ dội vùng thượng vị, lan ra sau lưng
• Buồn nôn, nôn nhiều
• Sốt nhẹ, mệt mỏi
• Bụng chướng, tiêu chảy
• Đường huyết tăng đột ngột, không rõ nguyên nhân

Nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu trên, nên đến cơ sở y tế ngay lập tức; không tự ý dùng thuốc mà không có chỉ định.

3. Phương pháp chẩn đoán viêm tụy

• Xét nghiệm máu: Amylase, lipase, CRP và đường huyết.
• Siêu âm bụng: Đánh giá kích thước và cấu trúc tụy, phát hiện sỏi mật hoặc khối u.
• CT scan: Cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về tụy và các cơ quan lân cận.
• Xét nghiệm phân: Đánh giá mức enzyme tụy trong phân, suy chức năng tiêu hoá.
• Kiểm tra kích thích secretin: Đánh giá khả năng tiết enzyme của tụy.
• ERCP (nội soi mật‑tụy): Thăm dò ống dẫn mật‑tụy, phát hiện tắc nghẽn hoặc tổn thương.

4. Phòng ngừa viêm tụy cho người bệnh đái tháo đường

• Tuân thủ đúng phác đồ thuốc và không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc.
• Hạn chế rượu bia – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm tụy.
• Duy trì lối sống lành mạnh: ăn ít chất béo bão hòa, không ăn quá no, tập thể dục thường xuyên.
• Kiểm tra định kỳ tại các phòng khám nội tiết‑chuyển hoá để phát hiện sớm bất thường.

5. Bí quyết duy trì mức đường huyết ổn định

– Kiểm soát chế độ ăn

Định lượng calo phù hợp với nhu cầu cá nhân, tránh dư thừa năng lượng gây tăng cân và tăng nguy cơ viêm tụy.

– Kiểm soát lượng carbohydrate

Đo lường carb trong thực phẩm, ưu tiên thực đơn ít carb để giảm đỉnh đường huyết.

– Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ

Chất xơ (>25 g/ngày ở phụ nữ, >38 g/ngày ở nam giới) giúp giảm kháng insulin tới 30 % và duy trì mức đường huyết ổn định. Các thực phẩm gợi ý: ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh (bông cải xanh, cải bó xôi, cà rốt), trái cây tươi.

BS. Lê Anh Hòa

Bạn đã nhận biết được các dấu hiệu nguy hiểm chưa? Hãy chia sẻ kinh nghiệm của mình và đặt câu hỏi cho chuyên gia để bảo vệ sức khỏe ngay hôm nay!