Nội dung chính
Hiện tượng say xe điện: thực trạng và tầm quan trọng
Người ngồi ghế phụ hoặc hàng ghế sau trên xe điện thường cảm thấy buồn nôn và chóng mặt, một vấn đề đang khiến nhiều khách hàng tiềm năng do dự khi cân nhắc mua xe điện.
Nguyên nhân sinh lý: não bộ và dự đoán chuyển động
Nhà nghiên cứu William Emond – tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Belfort‑Montbéliard, Pháp – chỉ ra rằng não bộ con người dựa vào kinh nghiệm lái xe trước đó để dự đoán các tín hiệu chuyển động. Khi người dùng đã quen với xe chạy xăng, não bộ sẽ “đọc” tiếng động cơ, độ rung và mô men xoắn để tạo ra một mô hình dự đoán.
Đối với xe điện, môi trường chuyển động mới thiếu các tín hiệu âm thanh và rung động quen thuộc, khiến não bộ phải tái học nhanh chóng. Khi dự đoán không khớp với cảm giác thực tế, hệ thống thăng bằng trong tai trong sẽ gửi tín hiệu mâu thuẫn, dẫn tới cảm giác say xe.
Thiếu tiếng ồn và rung động của động cơ
Xe điện vận hành êm ái, không có tiếng động cơ đốt trong và độ rung thấp hơn đáng kể. Điều này tạo ra cảm giác “siêu êm” nhưng đồng thời làm mất đi một trong những “điểm tựa” cảm giác mà não bộ đã quen. Nghiên cứu năm 2020 và 2024 tại Mỹ, được The Guardian đưa tin, xác nhận rằng mức độ giảm tiếng ồn và rung động tăng nguy cơ say xe.
Hệ thống phanh tái sinh
Phanh tái sinh (regenerative braking) là công nghệ đặc trưng của xe điện và hybrid, cho phép thu hồi năng lượng khi phanh. Khi người lái đặt mức tái sinh cao, xe giảm tốc một cách liên tục và mượt mà, khác hoàn toàn so với việc phanh đột ngột trên xe xăng. Nghiên cứu năm 2024 cho thấy mức độ tái sinh càng cao, nguy cơ say xe càng tăng.
Yếu tố môi trường nội thất: độ rung ghế và cảm giác êm ái
Độ rung của ghế ngồi, đặc biệt ở hàng ghế sau, cũng ảnh hưởng đáng kể. Khi xe điện không tạo ra rung động mạnh, não bộ thiếu các “điểm tham chiếu” vật lý, khiến cảm giác không ổn định trở nên rõ rệt hơn.
Giải pháp giảm say xe điện
- Sử dụng tín hiệu hình ảnh: Màn hình hiển thị đồ họa chuyển động đồng bộ với tốc độ thực tế giúp não bộ dự đoán chính xác hơn.
- Ánh sáng môi trường: Đèn LED chiếu sáng theo hướng di chuyển tạo ra “điểm tham chiếu” thị giác.
- Rung nhẹ tại ghế: Các hệ thống phản hồi rung (haptic feedback) có thể mô phỏng độ rung nhẹ, hỗ trợ não bộ nhận dạng chuyển động.
- Điều chỉnh mức tái sinh: Giảm mức tái sinh khi người ngồi ghế phụ cảm thấy khó chịu, hoặc bật chế độ “soft brake”.
- Thói quen làm quen dần: Lái thử ngắn khoảng 5‑10 phút, tăng dần thời gian để não bộ thích nghi với môi trường mới.
Những giải pháp trên đã được một số nhà sản xuất và các phòng thí nghiệm thử nghiệm, cho thấy mức giảm cảm giác buồn nôn lên tới 30% khi áp dụng đồng thời các biện pháp hình ảnh và rung.
Kết luận
Say xe điện không phải là “điểm chết” của công nghệ xanh mà là một thách thức sinh lý cần được giải quyết bằng cách cung cấp thêm các tín hiệu cảm giác cho hành khách. Khi các nhà sản xuất tích hợp các công nghệ hỗ trợ dự đoán chuyển động, người dùng sẽ cảm thấy thoải mái hơn và sẵn sàng chuyển sang phương tiện điện.
Bạn đã từng trải nghiệm say xe trên xe điện chưa? Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn ở phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật những giải pháp mới nhất!